کلیاتی درباره غرب شناسی علمای شیعه با تکیه بر تحولات تاریخ معاصر ایران
17 بازدید
محل نشر: رواق اندیشه » آبان 1384 - شماره 47 » (24 صفحه - از 36 تا 59)
نقش: نویسنده
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
ظهور و بروز اندیشه‏ها و جریان‏هاى جدید، نسبت به اندیشه‏ها و جریان‏هاى موجود، به یکى از سه شکل زیر صورت مى‏گیرد: 1ـ بر اندیشه‏ها و جریان‏ها موجود تأثیر مى‏گذارد و آن‏ها را در درون خود حل مى‏کند؛ آن‏گونه که ورود اسلام به ایران چنین کرد و همه مناسبات اندیشه‏اى و رفتارى ایرانى را به رنگ خود درآورد؛ 2ـ در اندیشه‏ها و جریان‏هاى موجود حل مى‏شود؛ آن‏گونه که بر سر مغولان فاتح در کشورهاى‏اسلامى درآمد و پس از مدت کوتاهى، اندیشه و جریان مغولى در اندیشه و جریان اسلامى حل شد؛ 3ـ در نزاعى نسبتاً طولانى‏وارد خواهند شد؛ آن‏گونه که اندیشه تجدد و مدرنیته با اندیشه اسلامى، به‏ویژه از نوع شیعى آن، در افتاده است. در این نزاع، گاه شاهد غلبه اندیشه تجدد هستیم؛ آن‏گونه که در مشروطه دوم محقق شد، و گاه شاهد غلبه اندیشه و تفکر شیعى هستیم؛ آن‏گونه که در پیروزى انقلاب اسلامى و پس از آن تحقق یافت. از زمان ورود اندیشه و تکنیک غرب به کشورهاى شرقى و از جمله ایران، روشن‏فکران اسلامى، براى تعامل میان اندیشه شیعى و تفکر غرب که نوعاًُ از آن به تعامل سنت و تجدد تعبیر کرده‏اند، یکى از دو راه «تسلیم محض»، آن‏گونه که در اندیشه‏هاى ملکم خان ناظم‏الدوله، تقى‏زاده، آخوندزاده و... مى‏بینیم، و «اخذ و اقتباس گزینشى»، آن‏گونه که بیش‏تر در بین روشن‏فکران متأخر مى‏بینیم، را پیشنهاد داده‏اند. جریان روحانیت شیعه در سیر موضع‏گیرى خود در قبال غرب، ضمن این‏که هیچ‏گاه پیشنهاد «تسلیم محض» را نپذیرفته است، علاوه بر پیشنهاد «اخذ و اقتباس گزینشى»، دو پیشنهاد دیگر نیز ارایه نموده است: یکى پیشنهاد «طرد مطلق اندیشه غربى» که بیش‏تر در ابتداى ورود اندیشه غربى از جانب برخى از علماى سطوح پایین شیعه ارایه شده است و دیگرى پیشنهاد «تصرف در اندیشه غربى» که اوج آن را در اندیشه و نظام سیاسى امام خمینى (ره) مى‏بینیم. تصرف، نه تسلیم است، نه اقتباس است و نه طرد، بلکه راه مستقلى است که روحانیت شیعه در سیر تکامل غرب‏شناسى خود به آن رسیده است. این نوشتار در صدد است تا به کلیاتى از موضع‏گیرى علماى شیعه در قبال اندیشه و تفکر غرب و ورود آن به ایران بپردازد.
آدرس اینترنتی